BEKRA toplama kuralı nasıl hesaplanır? Adım adım örnek

BEKRA’da seviyenizi belirleyen şey yalnızca tek tek maddelerin miktarı değildir. Hiçbiri tek başına eşiğe ulaşmayan birkaç madde, birlikte eşiği aşabilir. Yönetmelik bunun için bir “toplama kuralı” tanımlar. Bu rehberde kuralı sade bir dille ve çözülmüş bir örnekle anlatıyoruz.

Başlamadan önce: hangi miktar?

Her madde için yazacağınız miktar, kuruluşunuzda herhangi bir anda bulunan ya da bulunması muhtemel en yüksek miktardır (ton olarak). Yıllık tüketim ya da ortalama stok değil. Tank kapasiteleri, en dolu olduğu dönem, sevkiyat öncesi bekleyen ürünler ve proses içindeki miktarlar hesaba katılır.

Adım 1: Maddeleri üç gruba ayırın

Toplama, maddelerin tehlike türüne göre üç ayrı grupta yapılır:

• Sağlık grubu: zehirli maddeler; örneğin soluma yoluyla toksik olanlar ve tek seferde organ hasarına yol açabilenler.
• Fiziksel grup: patlayıcılar, yanıcı gazlar, yanıcı aerosoller, kolay alevlenen sıvılar, yangını besleyen (oksitleyici) maddeler, kendiliğinden tepkimeye girenler ve benzerleri.
• Çevre grubu: suda yaşayan canlılar için zararlı maddeler.

Bir madde birden fazla tehlike taşıyorsa birden fazla gruba girer. Örneğin hem zehirli hem yanıcı olan bir madde hem sağlık hem fiziksel grupta hesaba katılır.

Hangi grupta hangi eşiğin kullanılacağını maddenin tehlike sınıfı belirler. Metanol, LPG, susuz amonyak gibi bazı maddeler yönetmelikte adıyla listelenmiştir; bunlar için listedeki kendi eşikleri kullanılır.

Adım 2: Üst seviye eşiğine göre toplayın

Her grupta, her maddenin miktarını o maddenin üst seviye eşiğine bölün ve bu oranları toplayın.

Herhangi bir grubun toplamı 1’e (yani %100’e) eşit ya da daha büyükse, kuruluşunuz üst seviyelidir. Gruplar birbirine eklenmez; her grup ayrı ayrı değerlendirilir.

Adım 3: Gerekirse alt seviye eşiğine göre toplayın

Hiçbir grup üst seviyeye ulaşmadıysa, aynı hesabı bu kez alt seviye eşikleriyle yapın. Herhangi bir grubun toplamı 1 veya üzerindeyse kuruluşunuz alt seviyelidir. Hiçbiri 1’e ulaşmıyorsa kuruluşunuz BEKRA kapsamında değildir.

Çözülmüş örnek

Aşağıdaki kuruluş tamamen hayalidir; yalnızca kuralı göstermek için kurgulandı. Eşik değerler yönetmeliğin Ek-1’inden alınmıştır.

ÖRNEK kuruluşta üç madde var:

Madde	Tehlike	Grup	En yüksek miktar	Alt seviye eşiği	Üst seviye eşiği
A	Kolay alevlenen sıvı (Kategori 2), normal sıcaklık ve basınçta depolanıyor	Fiziksel	3.000 t	5.000 t	50.000 t
B	Kolay alevlenen başka bir sıvı (Kategori 2), aynı koşullarda	Fiziksel	2.500 t	5.000 t	50.000 t
C	Suda yaşayan canlılar için çok zehirli (Akut 1)	Çevre	40 t	100 t	200 t

A ve B yönetmelikte adıyla geçmeyen maddelerdir; eşikleri tehlike kategorilerinden gelir.

Depolama koşulu eşiği değiştirir. A ve B normal sıcaklık ve basınçta depolandığı için alevlenir sıvıların en yüksek eşiklerine (5.000 t ve 50.000 t) tabidir. Aynı sıvının bir kısmı yüksek basınç veya yüksek sıcaklık gibi büyük kaza tehlikesi oluşturabilecek özel proses koşullarında bulunuyorsa, o kısım çok daha düşük eşiklerle değerlendirilir: alt seviye 50 t, üst seviye 200 t. Kaynama noktasının üzerinde tutulan alevlenir sıvılarda eşikler daha da düşüktür (10 t ve 50 t). Hangi kısmın bu koşullarda olduğunu değerlendirmek kuruluşa düşer.

Üst seviye kontrolü:

• Fiziksel grup: 3.000 / 50.000 + 2.500 / 50.000 = 0,06 + 0,05 = 0,11
• Çevre grubu: 40 / 200 = 0,20

Hiçbiri 1’e ulaşmıyor; kuruluş üst seviyeli değil.

Alt seviye kontrolü:

• Fiziksel grup: 3.000 / 5.000 + 2.500 / 5.000 = 0,60 + 0,50 = 1,10
• Çevre grubu: 40 / 100 = 0,40

Fiziksel grubun toplamı 1’i geçiyor. Sonuç: alt seviyeli kuruluş.

Dikkat edin: A da B de tek başına alt seviye eşiğinin (5.000 t) altında. Kuruluşu kapsama sokan, ikisinin birlikte değerlendirilmesi. C ise tek başına eşiğe ulaşmadığı ve farklı grupta olduğu için sonucu değiştirmiyor.

Sık karıştırılan noktalar

• Çok küçük miktarlar: Bir maddenin miktarı ilgili eşiğin %2’si veya altındaysa ve kuruluştaki konumu, kuruluşun başka bir yerinde büyük bir kazayı tetiklemeyecek şekildeyse, toplamda ihmal edilebilir. Konumun bu koşulu sağladığını değerlendirmek kuruluşa düşer.
• Karışımlar ve ticari ürünler: Tiner, boya gibi karışımlar için ürünün güvenlik bilgi formundaki tehlike sınıflandırması esas alınır. İstisna, akaryakıtlardır: benzin ve naftalar, kerosenler (jet yakıtları dâhil), gaz yağları (dizel yakıtlar ve ev ısıtma yağları dâhil) ve ağır fuel-oiller yönetmelikte “Petrol ürünleri ve alternatif yakıtlar” adıyla listelenmiştir. Bunlar için güvenlik bilgi formundaki sınıflandırma değil, listedeki eşikler kullanılır: alt seviye 2.500 t, üst seviye 25.000 t.
• Aynı madde, farklı yerler: Yönetmelikte kuruluş, aynı yerleşkede bulunan ve aynı işletmecinin kontrolündeki alanların tamamıdır; alanlar arasından karayolu, demiryolu ya da kıta içi suyolu geçse bile bir bütün olarak değerlendirilir. Bu sınırlar içindeki tüm miktarlar toplanır; farklı depolarda duran aynı madde tek madde gibi hesaplanır.
• Seviyeyi kim belirler? Kuruluşun kendisi. Hesap sonucunu bildirim sistemine beyan edersiniz; yanlış beyan, yanlış belge ve denetimde sorun demektir.

Hesabı elle yapmayın

BEKRA seviye hesaplayıcı bu üç adımı sizin yerinize yapar. Madde adını yazmaya başlayın, listeden seçin ve miktarı girin; tehlike bilgileri resmi listeden kendiliğinden gelir. Sonuç, her grubun eşiğe göre doluluğu ve en çok katkı veren maddeyle birlikte gösterilir. Ücretsizdir ve girdiğiniz bilgiler yalnız sizin bilgisayarınızda kalır.

Dayanak: BEKRA Yönetmeliği (RG 02.03.2019, 30702) md. 5(1)(i), md. 7(1), Ek-1 (Bölüm 1, Bölüm 2, Not 1–4). Son kontrol: 27 Eylül 2026, mevzuat.gov.tr güncel metni.